Patron
Władysław Jagiełło urodzony
ok. 1351 r.był synem księcia litewskiego Olgierda i
Julianny, księżniczki twerskiej. Pochodził z rodu Giedyminowiczów, z którego
wywodzi się dynastia Jagiellonów. Imię Jagiełło to spolonizowana wersja
litewskiego Jogail, czyli mężniejszy, bardziej sposobny. Może ono wiadczyć, iż
już w dzieciństwie szczególne zalety umysłu i charakteru wyróżniały tego włanie
syna Olgierda sporód innych braci. Wyróżnił go też i ojciec, jeszcze za życia
desygnując na swego następcę.
Samodzielne rządy jako wielki książę Litwy objął Jagiełło wiosną 1377 r.
Państwo, którym władał, należało do największych w Europie. Dzięki podbojom ziem
ruskich, dokonanym zwłaszcza przez Olgierda, rozpocierało się od Podlasia na
zachodzie po górny bieg Wołgi i Oki na wschodzie, od Bałtyku po czarnomorskie
stepy. Obejmowało w sumie około 900 000 km2 obszaru zamieszkanego
przez 2 miliony ludności.
Po objęciu tronu wielkoksiążęcego zmuszony był do walki z pretendującymi do
tronu własnymi braćmi oraz stryjem Kiejstutem i jego synami. W 1381 r.
pozbawiony na krótko władzy przez stryja, odzyskał tron, pojmał i uwięził
Kiejstuta, który wkrótce zmarł w twierdzy w Krewie. Syn Kiejstuta, książę
Witold, zbiegł z więzienia i schronił się u Krzyżaków, z którymi organizował wyprawy wojenne przeciwko Jagielle.
W 1384 r. Jagiełło zawarł ugodę z Witoldem. Szukając sojusznika do walki
z Zakonem Krzyżackim, podpisał w Krewie układ z Polską (1385) w sprawie
małżeństwa z Jadwigą, zasiadającą na tronie polskim od 1384 r. W układzie tym,
dzięki któremu powstał zaczepno-obronny sojusz skierowany przeciwko Krzyżakom, Jagiełło
zobowiązał się do przyjęcia chrztu i wyraził zgodę na chrystianizację Litwy. 15
lutego 1386 r. odbył się chrzest księcia
trzy dni później lub z Jadwigą, a 4
marca koronacja Władysława Jagiełły na króla polskiego.
W latach 1409 - 1411 toczył wojnę z Zakonem, o której wyniku zadecydowało
zwycięstwo wojsk polsko-litewskich w bitwie pod Grunwaldem (15 lipca 1410 r.).
Działania wojenne zakończyły się pierwszym pokojem toruńskim (1411), którego
postanowienia nie odpowiadały rozmiarom odniesionego zwycięstwa i nie przyniosły
trwałego rozwiązania konfliktów.
Podczas tej bitwy, jednej z największych w redniowiecznej Europie,
Jagiełło objawił wybitny talent wodza. Korzyści z tego zwycięstwa dla Polski i
Litwy okazały się wprawdzie skromne, ale siła militarna Zakonu doznała poważnego
uszczerbku, a państwo krzyżackie weszło w fazę kryzysu. Ekspansja Krzyżaków na
ziemie Polski i Litwy została zahamowana.
W 1413 r. król zacieśnił związki z Litwą, zawierając z nią unię w
Horodle. Potwierdziła ona wprawdzie instytucję odrębnego wielkiego księcia
litewskiego, ale wybieranego z udziałem polskich panów. Przewidywała wspólne
zjazdy dla rozstrzygania istotnych problemów Polski i Litwy. Dzięki rozsądnemu
kompromisowi Jagiełły i Witolda oba państwa uregulowały wzajemne stosunki na
ponad półtora wieku - aż do unii lubelskiej w 1569 r.
W
1420 r. Władysław Jagiełło odrzucił propozycję husytów dotyczącą objęcia tronu
czeskiego, o czym zadecydowało stanowisko kardynała Zbigniewa Olenickiego i
innych dostojników. Sprzyjający początkowo husytom król, pod wpływem opozycji
ustanowił sankcje karne przeciwko Czechom (wieluński edykt z 1424 r.).
Przez wiele lat największym bodaj zmartwieniem Jagiełły był brak
męskiego potomka. Nie dała mu go ani Jadwiga, ani kolejne żony - Anna (Cylejska)
i Elżbieta Granowska. Synów - Władysława i Kazimierza - urodziła dopiero czwarta
i ostatnia małżonka, Zofia (Sonka) Holszańska. Małżeństwo to było nader
kontrowersyjne: pan młody liczący sobie 70 wiosen (!) pojął za żonę ruską
księżniczkę czterokrotnie młodszą (miała bowiem Sonka lat 17). W wyborze panny
młodej pomógł mu Witold.
Gdy narodził się syn Władysław, zgodę stanów na sukcesję tronu okupił
Jagiełło przywilejami dla szlachty. Najważniejszymi z nich były: przywilej
wydany w 1430 r. w Jedlni, zakazujący więzienia szlachcica bez wyroku sądowego,
i przywilej krakowski z 1433 r., który ograniczał dostęp do najwyższych godności kościelnych osobom, które nie zaliczają się do szlachty.
Władysław Jagiełło jako król rzetelnie wypełniał swe obowiązki:
rokrocznie objeżdżał ziemie Królestwa, sądził i rozstrzygał spory, kontrolował
starostów i lokalnych urzędników. Na Litwę zjeżdżał na Boże Narodzenie i Nowy
Rok. Był analfabetą, ale doceniał rolę nauki i oświaty. Świadczy o tym fakt
odnowienia w 1400 r. Akademii w Krakowie. Realizując testament Jadwigi, na wieki
upamiętnił swe imię w nazwie uczelni. Jagiełło był wybitnym mężem stanu. Uchodził za człowieka upartego, ale
umiał być elastyczny, skłonny do kompromisu. Gorliwy katolik, był jednak
tolerancyjny wobec prawosławia.
Według Jana Długosza król "wzrostu był miernego, twarzy ciągłej, chudej,
u brody nieco zwężonej. Głowę miał małą, prawie całkiem łysą, oczy czarne i
małe, niestatecznego wejrzenia i ciągle biegające. Uszy duże, głos gruby, mowę prędką, kibić
kształtną, lecz szczupłą, szyję długą. Podkreślał też skromnoć ubioru
monarchy, którego zwykłym strojem był barani kożuch pokryty suknem. "Szczery,
prostoduszny, nie miał w sobie żadnej obłudy. Jadł tylko proste potrawy i unikał
alkoholu".
Współtwórca unii polsko-litewskiej, władca najsilniejszego państwa Europy
środkowej, Władysław Jagiełło zmarł 1 czerwca 1434 r. w Gródku pod Lwowem
(zwanym odtąd Jagiellońskim). Przyczyną jego śmierci było zapalenie płuc,
którego się nabawił, słuchając nocami piewu słowików.
Został pochowany w katedrze na Wawelu
